Рубрика: Բնագիտություն

Հաշվետվություն բնագիտությունից

2019-2020թ բնագիտության դասի ընթացքում իրականացրել ենք այսպիսի աշխատանքներ՝

Բնագիտության դասի ընթացքում մենք ծաղիկներ ենք տնկել, խնամել ենք բույսերը, գնացել ենք ագարակ,գնացել ենք ջերմոց, ագարակում խնամել ենք ձիերին, և գնացել ենք պարտիզապուրակային աշխատնքների:

 

Рубрика: Բնագիտություն

Բնագիտություն

Հրաբուխ, երկրաբանական կառուցվածքներ երկրակեղևի ճեղքերի կամ խողովականման մղանցքների վրա, որոնցով երկրի խորքի մագմայական օջախներից պարբերաբար կամ անընդհատ մակերևույթ են ժայթքում (կամ ժայթքել են) լավա, մոխիր, խարամ, այլ ապարների բեկորներ, շիկացած գազեր ու գոլորշի։

Բազմազանություն

Ըստ արտավիժած նյութերի կուտակումների առանձնանում են կենտրոնական (կոնաձև կամ վահանանման, գագաթային մասերում՝ խառնարաններով) և ճեղքային (առաջացնում են ձգված, տարածական լավային հոսքեր, ծածկոցներ) հրաբուխներ։ Ըստ կառուցվածքի բնույթի գործունեության հարաբերականության, հաճախականության, տևողության, արտավիժված նյութերի կուտակումների, կազմի, ժայթքման առանձնահատկությունների դասակարգվում են՝

գործող հրաբուխ (մշտական կամ պարբերական ակտիվության),

հանգած հրաբուխ (գործել են ոչ վաղ երկրաբանական անցյալում, վերջին 3 միլիոն տարվա ընթացքում),

հնահրաբուխներ (գործել են վաղ երկրաբանական անցյալում),

բազմածին հրաբուխ (բազմաթիվ ընդմիջումներով գործում կամ գործել են երկար ժամանակ),

միածին հրաբուխ (գործել են կարճ ժամանակահատվածում),

բարդ հրաբուխ (մի քանի գագաթներով և խառնարաններով),

մակաբույծ հրաբուխ (բազմածին հրաբուխի լանջերին տեղաբաշխված միածին հրաբուխ) ևն։

Գործող հրաբուխներ

Մշտական կամ պարբերական ակտիվության հրաբուխները կոչվում են գործող հրաբուխներ։ Այժմ երկրի վրա կա ավելի քան 1300 գործող հրաբուխ։ Դրանց թվին են պատկանում երկրագնդի խոշորագույն և հատկապես ահարկու Ավաչինսկայա և Կլյուչևսկայա սոպկաները՝ Կամչատկայում, Վեզուվը՝ Իտալիայում, Հեկլան՝ Իսլանդիայում, Ֆուձիյաման՝ Ճապոնիայում, Կրակատաուն՝ Ինդոնեզիայում, Օրիսաբան՝ Մեքսիկայում, Մաունա Լոան՝ Հավայան կղզիներում և այլն։ Գործող հրաբուխներ կան ոչ միայն երկրի մակերևույթին, այլև օվկիանոսների ու ծովերի հատակին։ Դրանց ժայթքման ժամանակ օվկիանոսի ջրերը հրաբխի խառնարանի վրա սկսում է ալեկոծվել, եռալ ու փրփրել։ Ստորջրյա ժայթքումից առաջացած նյութերը կուտակվելով դուրս են գալիս ջրի մակերևույթ և գոյացնում կղզիներ, օրինակ՝ Կուրիլյան և Հավայան կղզիները Խաղաղ օվկիանոսում։

Գործող հրաբուխների տարածման շրջաններում հաճախ հանդիպում են պարբերաբար տաք ջուր և գոլորշի շատրվանող աղբյուրներ, որոնք կոչվում են գեյզերներ։

Չգործող հրաբուխներ

Այն հրաբուխները, որոնք չգործելով արդեն տևական ժամանակներ, պահպանում են իրենց ձևն ու կառուցվածքը, համարվում են «քնած» հրաբուխներ։ Դրանց թվին են պատկանում Էլբրուսը, Կազբեկը, Մեծ ու Փոքր Մասիսները։

Հայկական լեռնաշխարհ

Հայկական լեռնաշխարհում կան նշված բոլոր տեսակների ավելի քան 1000 հրաբուխ։ Դրանցից գործող են Նեմրութ և Թոնդրակ բազմածին բարդ հրաբուխները, որոնց խառնարաններում շարունակվում են ծծմբային գազերի ու տաք գոլորշու արտավիժումները։ Պայմանականորեն գործող են համարվում նաև Մասիսը և Վայոցսարը։ 189-ին և 341-ին Մասիսի և VII դարում Վայոցսարի գործելու մասին կան գրավոր հիշատակություններ (Հակոբ Մծբնացի, Ստեփանոս Օրբելյան)։ Բազմածին, կենտրոնական և շերտավոր հրաբուխներ են Մասիսը, Արագածը, Սիփանը, Նեմրութը, Իշխանասարը, Արայի լեռը։ Բազմածին ճեղքային հրաբուխ են Ջավախքի և Գեղամա հրաբխային լեռները։ ՀՀ բազմածին կենտրոնական և ճեղքային հրաբուխների լանջերին ամենուր տարածված են միածին, կենտրոնական խարամային հրաբուխներ։

Ֆուձիյամա

Ֆուձիյամա, Ֆուձի, Ֆուձիսան (ճապ.՝ 富士山), գործող[1] հրաբուխ (ստրատոհրաբուխ) Հոնսյու կղզում, Ճապոնիայի ամենաբարձր լեռնագագաթը (3776 մ[2])։

Ֆուձիյաման գտնվում է Տոկիոյից 90 կմ արևմուտք-հարավ-արևմուտք։

Ֆուձիյամայի գագաթում կանոնավոր կոն է՝ 700 մ տրամագիծ և մինչև 100 մ խորություն ունեցող խառնարանով։ Լանջերին կան կողային խառնարաններ և խարամային կոներ։ 781 թվականից հետո տեղի է ունեցել 12 ժայթքում, վերջինը՝ 1707-1708 թվականներին։ Լանջերը ծածկված են մշտադալար անտառներով։ Գագաթը ձյունածածկ է (10 ամիս)։

MtFuji_FujiCity.jpg

Ֆուձիյաման համարվում է սուրբ լեռ։ Այն կրոնական ուխտագնացության և տուրիզմի վայր է։ Ֆուձիյամայի պատկերը ճապոնական արվեստի սիրված առարկան է (նկարներ, ճենապակի, ասեղնագործություն)։ Ներկայում լեռան գագաթին տեղակայված են սինտոիստական տաճար, փոստի բաժանմունք և օդերևութաբանական կայան: Լեռան շրջակայքն ընդգրկված է Ֆուձի-Հակոնե-Իձու ազգային պարկի տարածքում[3][4][5]: ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է։

Рубрика: Բնագիտություն

Հրաբուխներ

5. Սակուրաձիմա (Ճապոնիա)

Ճապոնիայում կան 110 գործող հրաբուխներ: Դրանցից 47-ը գտնվում են խիստ վերահսկողության տակ, իսկ Սակուրաձիման իսկապես սպառնալիք է հանդիսանում ճապոնացիների համար: Հրաբխի անվանումը թարգմանաբար նշանակում է «բալի ծաղկման կղզի», սակայն, հակառակ իր անունի, այն մոտակա Կագոսիմա քաղաքի 700 բնակիչներին մշտական լարվածության մեջ է պահում: Առաջ այն առանձին կղզի է եղել, սակայն 1914 թ. Սակուրաձիման անսպասելիորեն լավա ժայթքեց մի քանի ամիս շարունակ, որի հետևանքով էլ դարձավ Կյուսյու կղզու մի մասը՝ միաժամանակ խլելով շուրջ 35 հազար մարդու կյանք:

4. Նյիրագոնգո (Կոնգոյի Ժողովրդավարական Հանրապետություն)

Նյիրագոնգո հրաբուխը գտնվում է Ռուանդայի և Կոնգոյի սահմանի մի քարքարոտ հատվածում և մշտական վտանգ է ներկայացնում տարածաշրջանի համար: Անգամ այն ժամանակ, երբ այն չի գործում, դրա օդանցքներից ածխածնի երկօքսիդ է դուրս գալիս՝ թունավորելով մարդկանց և անասուններին: Այս հրաբխի լավան, մնացած հրաբուխների հետ համեմատած, շատ ավելի հեղուկային է և կարող է ժայթքել մինչև 100 կմ/ժ արագությամբ: Վերջին՝ 2002 թ. ժայթքման ժամանակ գրեթե ամբողջովին ավերվեց մոտակա Գոմա քաղաքը, որի հետևանքով ավելի քան 200 հազար մարդիկ զրկվեցին իրենց տներից:

3. Ֆուձիյամա (Ճապոնիա)

Ճիշտ է, Ֆուձիյաման Ճապոնիայի մշակութային տեսարժան վայրերից մեկն է համարվում, և արդեն 300 տարի է, ինչ չի ժայթքել, միևնույն է, այն վտանգ է հանդիսանում բնակչության համար: 2011 թ. Տոհոկուի երկրաշարժից հետո հրաբխում մագմայի ապարատի ճնշումն անհամեմատելիորեն բարձրացել է: Երկրում սեյսմիկ ակտիվությունը կարող է հանգեցնել նրան, որ հրաբուխն այսքան ժամանակ անց կրկին ժայթքի: Եվ դա Տոկիոյի 13 միլիոն բնակիչների համար իսկական աղետ կլինի:

2. Մաունա-Լոա (ԱՄՆ)

Հավայան կղզիները հրաբխային են համարվում, իսկ այնտեղ ամենախոշոր հրաբուխը համարվում է հին, բայց, միևնույն է, շատ ակտիվ Մաունա-Լոան: Դրանից դուրս ժայթքող լավան ունի մարդու արագ քայլքի արագություն: 1950թ. այն ժայթքել է մոտ 400 մլն քառ. մ լավա, որը օվկիանոսին է հասել երեք ժամ հետո: 1984 թ.-ից ի վեր հրաբուխը դեռ առանձնակի անհանգստություն չի պատճառել, սակայն սեյսմոլոգները մոտակա ժամանակների համար խիստ կասկածներ ունեն:

1. Պոպոկատեպետլ (Մեքսիկա)

Չնայած որ հրաբուխը մայրաքաղաք Մեխիկոյից (9 մլն բնակիչ) մոտ 70 կմ դեպի հարավ է տեղակայված, այն, միևնույն է, անհանգստացնում է մարդկանց: 1994 թ.-ից մինչև 2016 թ. ընկած ժամանակահատվածում Պոպոկատեպելը ժայթքել է 11 անգամ՝ մահու չափ վախեցնելով մարդկանց: Դրա վերջին խոշոր ժայթքումը տեղի է ունեցել 2000 թ., երբ 40 հազար մարդու ստիպված եղան արագ տեղահանել: 2016 թ. մարտին Պոպոկատեպետլը երկինք արձակեց 2 կմ բարձրությամբ ծուխ: Բարեբախտաբար, այդ ժամանակ մեքսիկական իշխանություններն արդեն ստեղծել էին «անվտանգության օղակը» (11 կմ)՝ հրաբուխի վերին հատվածում:

Կոլիմա

Կենտրոնական Ամերիկայի ամենաակտիվ հրաբուխը գտնվում է alալիսկո նահանգում: Իր գործունեության շնորհիվ Կոլիման ստացել է մականունը «Փոքր Վեսուվիուս»Դրա բարձրությունը գերազանցում է 3800 մետրը:

Անցած 450 տարվա ընթացքում գրանցվել են ավելի քան 40 խոշոր և միջին հրաբխային ժայթքումներ, որոնցից վերջինը տեղի է ունեցել 2016 թվականի սեպտեմբերի 12-ին: Ավելի քան 400 հազար մարդ ապրում է Կոլիմայի մերձակայքում, ինչը կազմում է այն Ամերիկայի ամենավտանգավոր հրաբուխը. Այդ իսկ պատճառով, հրաբուխը մակագրվել է տասնամյակի հրաբուխների ցանկում:

Էթնա

Իտալիայի մեկ այլ հայտնի հրաբուխ գտնվում է Սիցիլիա կղզու արևելքում և գտնվում է ամենաբարձր հրաբուխըբարձրանալով 2329 մ բարձրության: Etna- ի ժայթքումները նկատվում են տարեկան մի քանի անգամ: Պատմության մեջ գրանցվել են այս հրաբխի մի քանի խոշոր ժայթքումներ, որոնք հանգեցրել են ավերիչ հետևանքների.

  1. 122 թվականին այն ավերվեց Կատանիա քաղաք;
  2. 1169 թվականին Էթնայի զանգվածային ժայթքումի ժամանակ նրանք մահացան 15 հազար մարդ;
  3. 1669-ին Կատանիան կրկին տուժեց, տները քանդվեցին 27 հազար մարդ;
  4. 1928-ին ՝ հնագույնը Մասկալի քաղաք.

Չնայած հրաբխի վտանգին, կղզու բնակիչները շարունակում են բնակություն հաստատել նրա լանջերին: Դրա պատճառն այն է բերրի հողհարստացված հանքանյութերով և հետքի տարրերով պարունակվող սառեցված լավայի հոսքերի և մոխրի մեջ:

Etna- ն Սիցիլիայի հիմնական բնական տեսարժան վայրերից մեկն է: Զբոսաշրջիկները գալիս են ամբողջ Երկրից `դիտելու հրաբուխը և բարձրանալ նրա գագաթին:

Վեսուվիուս
Աշխարհի ամենահայտնի հրաբուխը գտնվում է Ապենինի թերակղզում: 1281 մետր բարձրության վրա գտնվող Վեսուվիուսի միայնակ գագաթը բարձրանում է Կամպանիա նահանգի ընդարձակ դաշտերից և մաս է կազմում Ապենինյան լեռան համակարգի:
Նեապոլից ընդամենը 15 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող Վեսուվիուսը իր աղետալի ժայթքումներով բազմիցս ընկել է պատմության մեջ, մոտ 80-ը գրանցվել են միայն խոշորների կողմից: Մ.թ. 79-ին: vesuvius- ի առավել ապակառուցողական ժայթքումորի ընթացքում մահացել են հայտնի քաղաքները.
Պոմպեյ;
Օպլոնտիս;
Հերկուլանեում;
Կայունացում.
Рубрика: Բնագիտություն

Բնագիտություն. Ես ու իմ տան բույսերը

Մենք մեր տանը և բակում ոնենք բազմազան բույսեր բազմազան բույսեր: Նրանք մեզ թթվածին են տալիս: Բույսերի համար շատ կարևոր է մարդու սերը: Ես շատ եմ ուրախանում, երբ ծաղկում են մեր բույսերը ,  վշտանում եմ, երբ հիվանդանում են ու չորանում: Ես մեծ սիրով եմ օգնում  մայրիկիս՝ խնամել մեր տան ծաղիկները:

 

Рубрика: Բնագիտություն

Դասը ագարակում 30.04.2019

Մի քանի տղա ագարակի բակում օգնում էին ընկեր Արտակին տնկել խաղողի շիվերը: Շիվերը տնկում են 5-ից 10սմ հեռավորության վրա: Սկզբում շիվերը տնկում են հողի մեջ իսկ հետո վրան լցնում են ավազ, որ խոնավությւոնը պահպանի: Ագարակում մի փոքրիկ տարացք կա, որը ուզում ենք դառնա խաղողի տնկարան: Մի խումբը ընկեր Շուշանի հետ միասին գնացին զբաղվեն ձիերի խնամքով: Նրանք Ջենին խնամեցին, մաքրեցին և երբ այդ ամենը ավարտեցին երեխաները ման տվեցին: Եվ մի խորուրդ տամ բոլորիդ երբ ձիու պոչը սանրում եք, ետևում մի կանգնեք, կանգնեք նրա կողքը և կողքից մաքրեք:

Ես շատ եմ սիրում մեր դպրոցի ագարակը:

 

Խաղողի շիվերի վերջնական տեսքը

Рубрика: Բնագիտություն

Բույսերի կառուցվածքն ու կենսագործունեությունը

Մեր շրջապատում կան շատ բույսեր: Տարբեր բույսեր՝ խոտեր, թփեր և ծառեր, աճում են անտառներում ու մարգագետիններում, այգիներում ու պուրակներում, փողոցների եզրերում, դպրոցամերձ և տնամերձ հողամա­սերում և այլուր: Դասարաններում և սենյակներում բույսերն աճեցվում են համապատասխան տարաներում, այստեղ բույսերը խնամքի առարկա են: Ի՞նչ է բնորոշ բույսերին:

Բույսը հիմնականում աճում է հողում: Նրա մարմնի մի մասը գտնվում է հողում՝ կազմելով ստորգետնյա հատվածը: Մյուսը` տեսանելի հատվածն է, որր գտնվում է հողից դուրս, կազմում վերգետնյա հատվածը: Բույսն ունի իր կառուցվածքը: Սովորաբար տարբերում են նրա արմատը, ցողունը և տերևը: Դրանք միասին կազմավորում են բույսի մարմինը: Արմատը սովորաբար կազմում է բույ­սի ստորգետնյա մասը: Արմատները լի­նում են շատ բարակ և հաստացված, կարճ և երկար: Ցողունն արմատին է միացնում տերևները:

Բացի նշվածից՝ բույսերի մի մասը ծաղկում է, տալիս պտուղներ և առաջաց­նում սերմեր: Ծաղիկները, պտուղները և սերմերը բույսի կառուցվածքի մասերն են: Ծաղկման շրջանում բույսերը շատ շքեղ են, գունեղ, գեղեցիկ ու բուրավետ: Արմատը, ցողունը, տերևը, ծաղիկը, պտուղը, սերմը բույսի օրգաններն են:

Բույսն անընդհատ աճում է և զար­գանում, նրա աճը լավ դիտվում է միջա­վայրի բարենպաստ պայմաններում՝  լույ­սի, ջրի և անհրաժեշտ այլ նյութերի առկայությամբ: Եթե ուշադիր դիտարկենք բույսի կյանքը, ապա կնկատենք այն, որ բույսը սնվում է, օգտագոր­ծում ջուր և ածխաթթու գազ, բույսի մարմնում առաջանում են տարբեր օր­գանական նյութեր: Բույսը նաև շնչում է, որի ընթացքում օգտագործում է թթվածին՝ կենդանիների և մարդու նման:

Որոշ բույսերի կենսագործունեության առանձնահատկություններից է հոտը, հաճախ նաև՝ բուրավետ լինելը:

Բույսերի մասին շատ հետաքրքիր երևույթներ կարելի է դիտել անտա­ռում կամ մարգագետնում, դպրոցամերձ կամ տնամերձ հողամասում, շրջա­կա կանաչ աշխարհում: Բույսերը պետք է ոչ միայն ճանաչել, այլ նաև՝ պաշտպանել: Բույսերը մարդկանց «կանաչ բարեկամներն» են:

Բույսերի մասին գիտությունը կոչվում է բուսաբանություն:

 

Рубрика: Բնագիտություն

Ինչպե՞ս է մարդը վերափոխում շրջակա աշխարհը

Ապրելով և աշխատելով բնության մեջ՝ մարդն էլ անխուսափելիորեն ներգործում է բնության վրա և փոփոխում այն: Ինչպե՞ս է դա տեղի ունենում: Հսկայական հողատարածքներ հազարամյակներ շարունակ մշակվել են մարդու կողմից, յուրացվել են նոր տարածություններ: Կառուցվել են խոշոր քաղաքներ, մեծ ջրամբարներ, ինչի արդյունքում հսկայական տարածքներ անցել են ջրի տակ:

Մարդը երկրի ընդերքից այնքան օգտակար հանածոներ է արդյունահանել, որ դրա արդյունքում անգամ լեռներ են հողին հավասարվել: Այս ամենով մարդը աստիճանաբար փոխում է երկրագնդի դեմքը: Այսօր արդեն մեր երկրագնդի վրա շատ քիչ տարածքներ կան, որոնց մարդու ձեռքը չի դիպել: Այս գործընթացը շարունակվում է, այսինքն՝ մարդը շարունակում Է վերափոխել բնությունը: Այդ փոփոխությունները շատ հաճախ բնական միջավայրի համար կործանարար են, քանի որ բնությունը չի հասցնում վերականգնել իր հարստություններն այն արագությամբ, ինչ չափով, որ մարդը օգտագործում է դրանք: Մարդկությունը գիտակցում է բնությանը հասցրած  վնասների հետևանքները: Նույնիսկ կատարվել են հաշվարկներ, որոնք ցույց են տալիս այդ վնասների վատ հետևանքները հենց մարդու կյանքի և առողջության վրա: Բայց այդուհանդերձ, մարդն անընդհատ շարունակում է վերափոխել բնությունը՝ դրանով նաև շարունակելով իր վնասակար գործունեությունը: Ինչո՞ւ: Նախ՝ տարեցտարի ավելանում է երկրագնդի բնակչության թիվը, հետևաբար մեծանում են նաև նրա պահանջմունքները: Դա իր հերթին պահանջում է բնությունից ավելի շատ հարստություններ վերցնել: Բացի այդ, մեծ թափով զարգանում, հզորանում և կատարելագործվում են այն մեքենաներն ու սարքավորումները, որոնցով մարդը կորզում է բնության հարստությունները: Ստացվում է, որ մարդը հայտնվել է մի յուրօրինակ կախարդական շրջանի մեջ: Մի կողմից նա չի կարող չօգտագործել բնության հարստությունները, մյուս կողմից՝ վնասում է բնությանը՝ գիտակցելով դրա հետևանքները: Այսպես, օրինակ՝ մարդու համար կարևոր նշանակություն ունի բնափայտը: Փայտից նա պատրաստում է տարբեր իրեր, օգտագործում է դրանք շինարարության մեջ, ստանում է թուղթ և այլն: Այդ նպատակով ամեն տարի հարյուր հազարավոր հեկտար անտառներ են հատվում: Դրա հետևանքով ոչնչանում են նաև հատվող ծառերի կողքին աճող բույսերը և կենդանիների բնակատեղիները: Անտառների կրճատման հետևանքով նվազում են թթվածին արտադրող և օդը մաքուր պահող բուսածածկ տարածքները, դրա հետևանքով էլ քամին, անձրևը քշում-տանում են հողը: Փաստորեն ստացվում է, որ մարդը իր կարիքների համար հատում է անտառը, բայց գիտակցում է, որ դրանով անդառնալի հարված է հասցնում ինչպես բնությանը, այնպես էլ սեփական առողջությանը, որովհետև անտառները թթվածին արտադրող բնական գործարաններ են: Դրանց պատկերավոր անվանում են նաև երկրագնդի թոքեր:

Այսպիսով՝ մարդը չի կարող խուսափել բնական միջավայրը փոփոխելուց, բանի որ դրանով է բավարարում իր պահանջմունքները, բայց և պարտավոր է հնարավորինս վերականգնել բնությանը իր պատճառած վնասները: Պետք է միշտ հիշել, որ բնության բարիքներից օգտվելու են նաև հաջորդ սերունդները:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ինչո՞ւ է մարդը վերափոխում բնությունը:

2. Ի՞նչ բնական հարստություններ են օգտագործվում տնտեսության մեջ:

3. Նայիր ձեր տան և դասարանի առարկաներին և փորձի’ր պատասխանել, թե ինչպե՞ս են պատրաստվել դրանք, ի՞նչ բնական հարստություններ են օգտագործվել դրանց պատրաստման համար, ի՞նչ մասնագիտության տեր մարդիկ են պատրաստել դրանք:

4. Ինչո՞ւ Է անհրաժեշտ հոգատարություն ցուցաբերել բնության նկատմամբ: Դու ինչպե՞ս ես հոգ տանում բնության պահպանության համար:

Լրացուցիչ նյութ— մուլտֆիլմ՝ Պահպանենք Երկիր մոլորակը